Lãi suất tăng cao, áp lực trả nợ ngày càng lớn
Mức lãi suất ưu đãi 5-7%/năm từng khiến nhiều người mạnh dạn vay vốn mua nhà, mua xe hay đầu tư tài sản. Tuy nhiên, lãi suất ưu đãi thường chỉ áp dụng trong thời gian đầu của khoản vay. Khi hết ưu đãi, lãi suất chuyển sang cơ chế thả nổi.
Lãi suất thả nổi thường được tính bằng công thức lãi suất cơ sở/lãi suất tham chiếu cộng với biên độ theo thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng (dao động từ 3-5%/năm).
Mặt bằng lãi suất cho vay đang chịu sức ép tăng khi hàng loạt ngân hàng đồng loạt điều chỉnh lãi suất cơ sở và lãi suất tham chiếu áp dụng cho các khoản vay thả nổi. Tại một số ngân hàng, lãi suất cơ sở đã lên tới 13,5%/năm.
Chẳng hạn, VPBank mới đây công bố tăng lãi suất cơ sở áp dụng cho các khoản vay giải ngân sau ngày 15/11/2024 lên 11-13,5%/năm, tùy theo từng kỳ hạn. Lãi suất cơ sở áp dụng cho các khoản vay còn lại từ 9,4-11,4%/năm.
ACB vừa công bố mức lãi suất cơ sở 9,5%, áp dụng từ ngày 1/10. Hồi giữa tháng 9, Techcombank đã điều chỉnh lãi suất cơ sở tăng lên 9%/năm đối với các khoản vay mua bất động, vay tiêu dùng thế chấp, vay mua ô tô và 13% đối với các khoản vay tiêu dùng tín chấp.
Việc ngân hàng điều chỉnh tăng lãi suất cơ sở làm gia tăng áp lực chi phí vốn đối với khách hàng vay mua nhà, mua ô tô hoặc vay kinh doanh dài hạn đã hết thời hạn ưu đãi và chuẩn bị đến kỳ điều chỉnh.
Ghi nhận trên thị trường, lãi suất thả nổi tại nhiều khoản vay mua nhà, mua ô tô và tiêu dùng đồng loạt tăng mạnh, lên tới 16-20%/năm.
Lãi suất ưu đãi thời gian đầu cho vay mua xe đã chạm mốc hai con số. Theo bảng chào lãi suất của một số ngân hàng, lãi suất ưu đãi vay mua ô tô dao động 9-11%/năm, cố định trong 12 tháng. Lãi suất thả nổi cho vay mua xe hiện ở mức 16-18%/năm, một số trường hợp lên đến gần 20%/năm.
Lãi suất thực tế cho vay mua nhà cũng tăng mạnh. Theo khảo sát của Viện Nghiên cứu bất động sản Đất Xanh Services (DXS-FERI), đến tháng 9, lãi suất vay mua nhà ưu đãi phổ biến ở mức 9,8-11,5%/năm trong 12 tháng đầu, sau đó thả nổi lên 13-16%/năm. Mức này cao hơn khoảng 3 điểm phần trăm so với năm 2025.
Lãi suất cao đang trực tiếp bào mòn lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp và có thể làm tạm hoãn giấc mơ an cư, mua xe của người tiêu dùng.
Nhiều khách hàng đã 'toát mồ hôi' khi nhận thông báo lãi suất mới. Không ít người thừa nhận đây là áp lực không hề nhỏ và chưa biết cách nào để xử lý.
Lãi suất cho vay lên tới 15-20% đang trở thành bài toán hóc búa đối với những người vay vốn, đặc biệt là các gia đình mua nhà bằng đòn bẩy tài chính, hộ kinh doanh và người vay tiêu dùng.
Lãi vay mua nhà sau giai đoạn ưu đãi tăng cao khiến nhiều người tính đến giải pháp sẽ trả nợ trước hạn, sau đó vay lại ở một ngân hàng khác. Nhưng trên thực tế việc này cũng không dễ thực hiện vì vướng hàng loạt rào cản như phải chịu lãi phạt trả nợ trước hạn, phải có nguồn vay để trả nợ. Nhiều người tính đến giải pháp bán nhà, bán xe để tránh áp lực nợ nần.
Năm 2024, vợ chồng anh Bắc (40 tuổi, phường Hà Đông, Hà Nội) vay gần 2,4 tỷ đồng mua một căn hộ với lãi suất ưu đãi 5% trong hai năm đầu. Hết thời gian hỗ trợ, lãi suất tăng lên 15%, đẩy khoản tiền trả ngân hàng vọt lên gần 40 triệu đồng mỗi tháng, trong khi thu nhập hai vợ chồng khoảng 60 triệu đồng. Để trả nợ và trang trải sinh hoạt, anh phải bán căn hộ để tất toán khoản vay.
Không chỉ người mua nhà để ở, nhóm nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy tài chính cũng chịu sức ép lớn khi lãi suất tăng. Khi thanh khoản thị trường không thuận lợi, việc bán tài sản có thể kéo dài, khiến người vay vừa phải chịu chi phí lãi vay vừa đối mặt nguy cơ bán dưới giá kỳ vọng.
Lãi suất cao không những làm tăng gánh nặng với người đi vay mà còn tạo áp lực thanh khoản thị trường. Theo Knight Frank, sức mua nhà đất 9 tháng đầu năm duy trì ở mức yếu, giảm 50-60% so với cùng kỳ.
Ông Lê Xuân Vũ - Trưởng phòng Kinh doanh CTCK Yuanta - đánh giá: dưới tác động kéo dài của áp lực trả nợ, bức tranh tài chính cá nhân đang ghi nhận sự dịch chuyển đáng chú ý khi dòng tiền dần trở thành yếu tố tiên quyết trong các quyết định mua sắm tài sản lớn.
Trong trung hạn, một bộ phận người tiêu dùng có xu hướng điều chỉnh lại kế hoạch tài chính bằng cách trì hoãn việc mua nhà, đổi ôtô, hoặc chuyển hướng sang những mặt hàng có giá trị thấp hơn nhằm giảm bớt gánh nặng.
Những lưu ý với người vay vốn
Nguồn cơn của làn sóng tăng lãi suất cho vay bắt nguồn từ áp lực chi phí vốn đầu vào của hệ thống ngân hàng.
Để đáp ứng nhu cầu cho vay, cuộc cạnh tranh hút tiền gửi giữa các ngân hàng lập tức bùng nổ. Hiện lãi suất tiết kiệm các kỳ hạn từ 6 tháng trở lên đã vượt 9%/năm tại nhiều ngân hàng. Các kênh chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu hay hợp đồng cho vay trong hệ sinh thái ngân hàng thậm chí trả lãi tới 10,5%/năm.
Các chuyên gia nhận định, mặt bằng lãi suất có khả năng duy trì ở vùng cao đến hết năm 2026, trước khi có thêm dư địa hạ nhiệt trong quý II-III/2027. Điều này đồng nghĩa người vay khó có thể trông chờ chi phí vốn giảm nhanh trong ngắn hạn.
Theo ông Nguyễn Anh Khoa, Giám đốc Phân tích Chứng khoán Agriseco, mặt bằng lãi suất từ nay đến cuối năm khó có khả năng giảm. Nguyên nhân chính là nhu cầu vốn của nền kinh tế vẫn ở mức cao, trong khi tốc độ tăng trưởng nguồn tiền gửi chưa đáp ứng hoàn toàn nhu cầu vốn.
Nhiều chuyên gia khác cũng nhận định nhu cầu vốn gia tăng cùng tốc độ tăng trưởng kinh tế, trong khi áp lực lạm phát và chi phí huy động tiếp tục hạn chế dư địa giảm lãi suất cho vay.
Trước xu hướng lãi suất neo cao, các chuyên gia khuyến nghị nhà điều hành cần linh hoạt cung ứng thanh khoản tiền đồng qua thị trường mở, đồng thời nắn dòng vốn có chọn lọc vào sản xuất, xuất khẩu, công nghệ cao, nông nghiệp và hạ tầng, kiên quyết hạn chế dòng tiền chảy vào đầu cơ tài sản hoặc dự án chưa đủ pháp lý.
Lãi vay mua nhà tăng sau thời gian ưu đãi đang trở thành một trong những yếu tố ảnh hưởng đến quyết định xuống tiền của người mua bất động sản. Trong bối cảnh đó, nhiều ý kiến cho rằng việc hình thành mặt bằng lãi suất ổn định hơn cùng các sản phẩm tín dụng linh hoạt sẽ góp phần nâng cao khả năng tiếp cận nhà ở và thúc đẩy thanh khoản thị trường.
Ông Nguyễn Quang Huy - CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường ĐH Nguyễn Trãi, kiến nghị các ngân hàng nên thiết kế những gói vay có lãi suất cố định trong 2 năm, 3 năm, 5 năm, thậm chí 10 năm trước khi chuyển sang thả nổi, qua đó, giúp người trẻ mua nhà yên tâm hơn trong việc lập kế hoạch tài chính.
Lãi suất thả nổi tăng cao đặt ra yêu cầu người vay mua nhà, mua ô tô phải chủ động dự phòng dòng tiền, tính toán khả năng trả nợ trong dài hạn.
Các chuyên gia cho rằng người vay cần đánh giá khả năng tài chính dựa trên mức lãi suất có thể áp dụng sau ưu đãi, thay vì chỉ căn cứ vào mức lãi suất ban đầu. Người vay cần rà soát kỹ hợp đồng, đặc biệt là biên độ cộng thêm, chu kỳ điều chỉnh lãi suất, phí bảo hiểm và phí trả nợ trước hạn.
Giới chuyên gia khuyến nghị tổng số tiền gốc và lãi phải trả hàng tháng chiếm không quá 30-40% thu nhập thực tế, đồng thời duy trì quỹ dự phòng để ứng phó với những biến động ngoài dự kiến.
TS. Châu Đình Linh, Trường ĐH Ngân hàng TP.HCM, khuyến nghị vốn tự có nên chiếm khoảng 40-50% giá trị căn nhà để giảm áp lực nợ vay và tạo dư địa ứng phó khi lãi suất biến động.
TS. Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia kinh tế, lưu ý người vay cần xây dựng phương án tài chính theo hướng an toàn hơn trong bối cảnh lãi suất còn biến động. Khoản trả nợ hàng tháng nên duy trì ở mức khoảng 35-40% thu nhập ổn định để vẫn đảm bảo các nhu cầu thiết yếu.
Còn TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, nguyên Phó Thống đốc Thường trực Ngân hàng Nhà nước, đề cập yêu cầu phát triển thị trường theo hướng có trách nhiệm hơn. Người vay cần cân nhắc thu nhập ổn định, những nghĩa vụ nợ đang có và các khoản chi có thể phát sinh trong tương lai. Việc cung cấp thông tin đầy đủ và đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng có ý nghĩa quan trọng trong hạn chế rủi ro cho cả người vay lẫn tổ chức tín dụng.
