Trung Quốc tạo động lực, thị trường xuất khẩu phân hóa
Trong 10 tháng năm 2026, xuất khẩu thủy sản Việt Nam đạt 10,36 tỷ USD, tăng 10,9% so với cùng kỳ năm trước. Riêng tháng 10, kim ngạch đạt 1,26 tỷ USD, tăng 7,7%.
Trung Quốc tiếp tục là thị trường lớn nhất, chiếm 23,72% tổng kim ngạch, với mức tăng trưởng 30,6%. Lợi thế về khoảng cách địa lý, thời gian vận chuyển và khả năng cung ứng thủy sản tươi sống giúp doanh nghiệp Việt Nam duy trì sức cạnh tranh tại thị trường này, đặc biệt ở nhóm cá tra và hải sản.
Tuy nhiên, bức tranh xuất khẩu không đồng đều giữa các thị trường. Hoa Kỳ đứng thứ hai, chiếm 15,64% tổng kim ngạch, nhưng xuất khẩu trong tháng 10 có dấu hiệu chững lại. Nhật Bản và Hàn Quốc lần lượt chiếm 13,84% và 7,16%.
Doanh nghiệp đứng trước yêu cầu nâng cao chất lượng, minh bạch nguồn gốc và xanh hóa quy trình sản xuất để đáp ứng tiêu chuẩn của các thị trường nhập khẩu.
Ở chiều tích cực, Brazil ghi nhận mức tăng trưởng 57,1% trong 10 tháng, riêng tháng 10 tăng 87,5%. Xuất khẩu sang Canada tăng 52% trong tháng 10, Nga tăng 31,5%. Đây là những thị trường có khả năng bổ sung đầu ra trong bối cảnh xuất khẩu sang một số đối tác truyền thống gặp khó khăn.
Sự dịch chuyển này cho thấy doanh nghiệp cần chủ động phân bổ đơn hàng và đa dạng hóa thị trường, tránh phụ thuộc quá lớn vào một số khách hàng. Đồng thời, cần điều chỉnh cơ cấu sản phẩm theo nhu cầu từng khu vực, thay vì tập trung chủ yếu vào các mặt hàng nguyên liệu.
Tiêu chuẩn xanh trở thành điều kiện cạnh tranh mới
Bên cạnh biến động nhu cầu, yêu cầu về phát triển bền vững đang tác động ngày càng rõ đến hoạt động xuất khẩu thủy sản. Tại EU, cơ chế Hạn ngạch Thuế quan Tự chủ (ATQ) được gia hạn đến ngày 31/12/2027, giúp duy trì ưu đãi thuế đối với một số nguyên liệu thủy sản nhập khẩu. Tuy nhiên, EU dự kiến đưa thêm các tiêu chí phát triển bền vững vào cơ chế mới, với đề xuất dự kiến được trình trong quý I/2027.
Điều này đồng nghĩa khả năng tiếp cận thị trường không chỉ phụ thuộc vào giá bán và chất lượng sản phẩm, mà còn gắn với nguồn gốc nguyên liệu, trách nhiệm môi trường và quy trình sản xuất.
Đối với thủy sản khai thác, doanh nghiệp cần tiếp tục kiểm soát nguồn gốc, thực hiện nghiêm quy định chống khai thác IUU, quản lý nhật ký khai thác và dữ liệu giám sát hành trình. Với thủy sản nuôi trồng, việc quản lý mã số vùng nuôi, con giống, thức ăn và quy trình thu hoạch cần được thực hiện đồng bộ.
Ở khâu chế biến, tiết kiệm năng lượng, xử lý nước thải và sử dụng bao bì thân thiện môi trường cũng cần được chú trọng. Đây không chỉ là yêu cầu tuân thủ mà còn ảnh hưởng đến khả năng tham gia chuỗi cung ứng của các nhà nhập khẩu lớn.
Một hướng đi khác là tăng tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu. Thực tế tại Ấn Độ cho thấy, xuất khẩu tôm chế biến giá trị gia tăng đang ghi nhận mức tăng trưởng tích cực. Doanh nghiệp Việt Nam có thể mở rộng các dòng tôm chế biến, cá fillet, surimi và thực phẩm thủy sản tiện lợi để nâng giá trị đơn hàng.
Với kim ngạch vượt 10 tỷ USD sau 10 tháng, thủy sản Việt Nam đang có nền tảng tăng trưởng tích cực. Tuy nhiên, để duy trì đà xuất khẩu, doanh nghiệp cần đồng thời giải quyết bài toán thị trường, chất lượng và tiêu chuẩn xanh. Năng lực kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng sẽ ngày càng quyết định sức cạnh tranh của thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.