Khoảng 200 triệu USD chuẩn bị vào thị trường
Thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào tuần được chờ đợi nhất kể từ khi FTSE Russell xác nhận nâng hạng. Theo kế hoạch, Việt Nam chính thức chuyển từ nhóm thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp (Secondary Emerging) kể từ khi thị trường mở cửa ngày 21/9/2026.
Đây không phải thời điểm các quỹ ETF mới bắt đầu mua cổ phiếu Việt Nam. Theo lịch cơ cấu, các giao dịch cần thiết để danh mục phản ánh chỉ số mới sẽ tập trung vào phiên thứ Sáu ngày 18/9, trước khi thay đổi có hiệu lực vào đầu tuần kế tiếp.
ACBS ước tính 27 cổ phiếu Việt Nam thuộc FTSE GEIS có thể được mua khoảng 5.588 tỷ đồng, tương đương gần 216 triệu USD, trong kỳ cơ cấu tháng 9.
MBS đưa ra con số thận trọng hơn, khoảng 180 triệu USD, với VIC, VHM và HPG là những cổ phiếu nhận lượng vốn đáng chú ý nhất. Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) ước tính khoảng 211,9 triệu USD sẽ được giải ngân trong chặng đầu. Như vậy, cụm dự báo cập nhật của các công ty chứng khoán đang tập trung quanh vùng 180-216 triệu USD, hay khoảng 200 triệu USD cho đợt đầu tiên.
Con số này mới chỉ tương ứng 10% tỷ trọng đầu tư khả dụng mà FTSE áp dụng cho chứng khoán Việt Nam trong chặng đầu. FTSE Russell sẽ đưa Việt Nam vào hệ thống FTSE Global Equity Index Series (GEIS) theo bốn bước: 10% vào tháng 9/2026, thêm 20% vào tháng 3/2027 và hai đợt 35% vào tháng 6 và tháng 9/2027.
VDSC ước tính tổng dòng vốn thụ động qua bốn đợt có thể lên khoảng 2,11 tỷ USD, trong khi MBS đưa ra mức trên 1,8 tỷ USD.
Danh sách được FTSE lựa chọn gồm 27 cổ phiếu, trong đó VCB, VIC và VHM thuộc nhóm vốn hóa lớn. BID, HPG và VPB thuộc nhóm vốn hóa vừa. 21 mã còn lại gồm FPT, GEX, HDB, HCM, MCH, MSN, NVL, SHB, STB, SSB, SSI, TCX, VNM, VCI, VJC, MSB, VRE, VPL, VIX, VND và VCK.
Nếu chỉ nhìn vào dòng tiền FTSE GEIS, VIC là cái tên nổi bật nhất. MBS ước tính cổ phiếu Vingroup có thể nhận khoảng 58 triệu USD trong đợt đầu, VHM khoảng 21 triệu USD và HPG khoảng 7 triệu USD. Trong mô hình của ACBS, quy mô phân bổ vào VIC thậm chí cao hơn đáng kể.
Nhưng chính tại đây xuất hiện nghịch lý của kỳ nâng hạng tháng 9: được FTSE mua nhiều nhất không đồng nghĩa được dòng tiền ETF mua ròng nhiều nhất.
Lý do là cùng lúc 28 ETF và quỹ chỉ số liên quan FTSE với tổng quy mô trên 1,16 tỷ USD chuẩn bị bổ sung cổ phiếu Việt Nam, ba ETF ngoại lớn đang đầu tư trực tiếp vào thị trường cũng bước vào kỳ tái cơ cấu. Theo BSC, VanEck có quy mô khoảng 522 triệu USD, Xtrackers khoảng 384 triệu USD và Fubon khoảng 350 triệu USD, tổng cộng trên 1,25 tỷ USD.
SSI cũng lưu ý Xtrackers, VanEck, Fubon và các quỹ mô phỏng chỉ số FTSE toàn cầu đều có cùng thời điểm cơ cấu dự kiến vào ngày 18/9.
VN-Index tăng 1,68% trong tuần qua. Ảnh: Investing
VIC có thể bị bán ròng, FPT - VPB - HPG hưởng lợi
Sự giao thoa giữa các dòng ETF tạo ra một bức tranh khác hẳn so với bảng 27 cổ phiếu FTSE GEIS.
VIC là trường hợp điển hình nhất. Theo tính toán của BSC, riêng nhóm quỹ FTSE GEIS có thể mua khoảng 1.706 tỷ đồng VIC trong đợt đầu. Tuy nhiên, Fubon, Xtrackers và VanEck đồng thời phải giảm tỷ trọng cổ phiếu này trong các rổ chỉ số mà họ mô phỏng. Sau khi cộng trừ các dòng tiền, VIC có thể chuyển từ vị thế cổ phiếu hút vốn FTSE lớn nhất thành mã bị các ETF bán ròng khoảng 960 tỷ đồng.
Đây là minh chứng rõ nhất cho cơ chế "đảo hàng" trước thời điểm nâng hạng. Một ETF mua VIC bởi Việt Nam được đưa vào FTSE GEIS, trong khi ETF khác lại bán chính cổ phiếu này để đáp ứng giới hạn tỷ trọng hoặc thay đổi thành phần của bộ chỉ số mà quỹ đang bám theo.
Ở chiều ngược lại, FPT lại hưởng lợi từ nhiều dòng tiền cùng lúc. BSC ước tính FPT có thể nhận khoảng 205 tỷ đồng từ nhóm FTSE GEIS, gần 536 tỷ đồng từ Fubon và khoảng 134 tỷ đồng từ Xtrackers. Sau khi tính phần bán nhỏ từ VanEck, tổng mua ròng vẫn khoảng 870 tỷ đồng, cao nhất trong nhóm cổ phiếu được BSC theo dõi.
VPB đứng kế tiếp với dòng tiền ròng dự kiến khoảng 782 tỷ đồng, còn HPG khoảng 590 tỷ đồng. MCH có thể nhận khoảng 444 tỷ đồng và VHM hơn 400 tỷ đồng.
Điều đáng chú ý ở VPB là phần lớn nhu cầu mua không chỉ đến từ câu chuyện nâng hạng. SSI dự báo VPB cùng ACB, FPT, MCH và VPL được thêm vào FTSE Vietnam 30, chỉ số cơ sở của Fubon Vietnam ETF. Riêng VPB có thể được Fubon mua khoảng 21,9 triệu cổ phiếu, trong khi ACB khoảng 16 triệu cổ phiếu và FPT khoảng 7,7 triệu cổ phiếu.
Ngược lại, VND, VCI, KDH và KBC được SSI dự báo bị loại khỏi FTSE Vietnam 30. Theo ước tính này, Fubon có thể bán khoảng 10 triệu cổ phiếu VND, 8,6 triệu VCI, 5,2 triệu KDH và 4,3 triệu KBC.
VND và VCI vì vậy rơi vào tình thế đặc biệt: cả hai đều nằm trong nhóm 27 cổ phiếu được FTSE GEIS mua khi Việt Nam nâng hạng, nhưng đồng thời lại có thể bị Fubon bán mạnh. Dòng vốn nâng hạng vì thế chỉ đóng vai trò "đỡ" một phần lượng cung phát sinh từ kỳ cơ cấu ETF khác.
Với KBC và KDH, áp lực còn rõ hơn bởi hai cổ phiếu này không nằm trong danh sách 27 mã FTSE GEIS, tức không có dòng vốn nâng hạng trực tiếp để bù lại lượng bán của Fubon.
Một nhóm khác cần được nhìn theo góc độ thanh khoản thay vì chỉ nhìn giá trị tuyệt đối là MCH và VPL. Lượng tiền dự kiến vào hai mã này không lớn bằng VIC, FPT hay VPB, nhưng quy mô mua so với thanh khoản giao dịch hàng ngày tương đối cao. Điều này có thể khiến tác động lên cung - cầu và giá cổ phiếu mạnh hơn so với con số vốn tuyệt đối thể hiện.
Toàn bộ diễn biến trên cho thấy phiên 18/9 có thể quan trọng hơn chính ngày nâng hạng 21/9 xét về giao dịch thực tế.
Hàng nghìn tỷ đồng có thể được mua và bán chéo giữa các ETF trong cùng một phiên, đặc biệt vào thời điểm đóng cửa khi các quỹ cần đưa danh mục về gần nhất với trọng số chỉ số. Tuy nhiên, quy mô giao dịch lớn không đồng nghĩa khối ngoại sẽ mua ròng với giá trị tương đương, bởi một lượng lớn cổ phiếu chỉ đang được chuyển từ "túi" của nhóm quỹ này sang nhóm quỹ khác.
Điều đó cũng giải thích vì sao tác động của nâng hạng lên VN-Index có thể không diễn ra theo kịch bản đơn giản "tiền ngoại vào - chỉ số tăng". VDSC cho rằng ảnh hưởng trong tháng 9 có thể thể hiện rõ hơn ở thanh khoản và sự phân hóa giữa từng cổ phiếu, thay vì tạo ra một nhịp tăng đồng loạt của chỉ số.
