'Công thức' phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ từ kinh nghiệm quốc tế

Tại phiên thảo luận "Hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo và doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs): Hợp tác quốc tế", trong khuôn khổ Hội nghị Bàn tròn các Thành phố Đối tác Kinh tế (BPC) 2026 do UBND TP.HCM phối hợp với Hội đồng Thành phố Đối tác Kinh tế Osaka tổ chức ngày 23/10, các diễn giả đã chia sẻ kinh nghiệm phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp, nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng hợp tác xuyên biên giới.

Từ những góc nhìn khác nhau, các diễn giả đưa ra nhận định kết nối quốc tế chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp doanh nghiệp tiếp cận được những nguồn lực cần thiết cho quá trình phát triển, từ công nghệ, vốn, kiến thức chuyên môn đến khách hàng và đối tác kinh doanh.

Mở rộng mạng lưới, tăng cơ hội cho doanh nghiệp

Ở góc độ kết nối hệ sinh thái, bà Katrina Elaine C. Aguila, đại diện Trung tâm Xúc tiến thương mại và đầu tư Philippines tại TP.HCM (PTIC), chia sẻ về mô hình Startup Week, nơi các tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp, cơ quan nhà nước và khu vực tư nhân cùng tham gia kết nối, đồng hành với startup, đặc biệt trong giai đoạn đầu phát triển.

Việc tạo điều kiện để startup tiếp xúc trực tiếp với chính quyền địa phương và các bên liên quan giúp doanh nghiệp mở rộng mạng lưới, tìm kiếm đầu mối hỗ trợ và tiếp cận những nguồn lực phù hợp.

Với các doanh nghiệp còn non trẻ, cơ hội gặp đúng đối tác hoặc tổ chức có khả năng hỗ trợ là "cơ hội vàng" giúp phát triển ý tưởng, hoàn thiện sản phẩm và tìm kiếm thị trường.

Các diễn giả chia sẻ trong phiên thảo luận "Hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo và doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs): Hợp tác quốc tế". Ảnh: BTC.

Bà Shirley Ng, Tổng giám đốc Bộ phận Năng lực Cạnh tranh Quốc tế của Ai Group (Australia), cũng nhìn nhận sự hợp tác giữa các thành phố có thể hỗ trợ startup thông qua việc chia sẻ thông tin về tiêu chuẩn tại từng thị trường, tổ chức các buổi trao đổi trực tuyến và kết nối doanh nghiệp với những tổ chức, đối tác trong chuỗi cung ứng quốc tế.

Theo bà, điều này đặc biệt quan trọng khi các yêu cầu về ESG (môi trường - xã hội - quản trị) ngày càng được đề cao. Khi các tập đoàn lớn phải đáp ứng những tiêu chuẩn này, các nhà cung cấp trong chuỗi cung ứng, kể cả SMEs, cũng cần tuân theo.

Vì vậy, bên cạnh chất lượng sản phẩm và giá thành, doanh nghiệp cần nắm rõ các tiêu chuẩn mà đối tác và thị trường xuất khẩu đặt ra nếu muốn duy trì quan hệ kinh doanh và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế.

Bà cho rằng việc tiếp cận thông tin sớm thông qua hợp tác giữa các thị trường sẽ giúp doanh nghiệp có thời gian chuẩn bị năng lực, thay vì chỉ tìm cách đáp ứng khi các tiêu chuẩn đã trở thành điều kiện hợp tác.

Chuẩn bị năng lực ngay từ đầu

Chia sẻ bên lề sự kiện, ông Bùi Tá Hoàng Vũ, Giám đốc Sở Công Thương TP.HCM cho biết thành phố đang khai thác lợi thế từ các hiệp định thương mại tự do (FTA) để mở rộng thị trường, với kỳ vọng trước mắt là tăng trưởng xuất khẩu khoảng 12% trong năm nay.

Theo ông, từ các mô hình và kinh nghiệm được chia sẻ trong mạng lưới hợp tác BPC, TP.HCM có thêm nhiều giải pháp phù hợp với định hướng thúc đẩy kinh tế tư nhân, trong đó SMEs là nhóm cần được quan tâm hỗ trợ.

Một yêu cầu quan trọng cho doanh nghiệp nằm ở khâu chuẩn bị năng lực ngay từ đầu, chú trọng sản xuất sạch, xanh và ứng dụng công nghệ để tìm kiếm sáng kiến, cải tiến quy trình kinh doanh. Trước những tiêu chuẩn ngày càng cao và sức ép cạnh tranh từ thị trường, việc chủ động đáp ứng các yêu cầu về sản xuất, môi trường và công nghệ sẽ giúp doanh nghiệp nâng khả năng tiếp cận thị trường.

Thành phố cũng có thể hỗ trợ doanh nghiệp thông qua các quỹ đầu tư mạo hiểm, vườn ươm doanh nghiệp và chương trình hỗ trợ khởi nghiệp. Đây là những kênh giúp doanh nghiệp từng bước hoàn thiện giải pháp, tìm kiếm nguồn lực và mở rộng cơ hội hợp tác.

Chính sách xanh cần đi cùng nguồn lực thực hiện

Nếu câu chuyện về startup và ESG đặt ra yêu cầu kết nối doanh nghiệp với nguồn lực và thị trường, kinh nghiệm từ Manila cho thấy một khía cạnh khác của hợp tác giữa các thành phố với nhau: Làm thế nào để chuyển các mục tiêu phát triển bền vững thành những thay đổi cụ thể trong đời sống.

Ông Numero "Uno" G. Lim, Ủy viên Hội đồng Thành phố Manila, Quận 2, Philippines cho rằng việc ban hành chính sách mới chỉ là bước đầu. Để các quy định về môi trường phát huy hiệu quả, chính quyền cần bảo đảm nguồn lực thực hiện và tạo cơ chế để doanh nghiệp tham gia giải quyết những vấn đề của thành phố.

Ông Numero "Uno" G. Lim, Ủy viên Hội đồng Thành phố Manila, Quận 2, Philippines, chia sẻ tại sự kiện. Ảnh: BTC.

Với khoảng 1,85 triệu dân, Manila vừa là một trung tâm kinh tế lớn, vừa đối mặt với những thách thức đô thị như rác thải, giao thông và mật độ dân cư cao. Theo ông Numero, đây không phải những vấn đề riêng của Manila mà là bài toán chung của nhiều thành phố trên thế giới.

Mạng lưới 106 thành phố kết nghĩa của Manila, trong đó có 38 thủ đô, tạo điều kiện để các đô thị chia sẻ kinh nghiệm và tìm kiếm giải pháp cho những thách thức tương đồng, từ quản lý rác thải nhựa đến tổ chức giao thông.

Từ kinh nghiệm tại Manila, ông Numero nhấn mạnh vai trò của chính quyền trong việc xây dựng quy định rõ ràng, bố trí ngân sách và mở cơ chế để khu vực tư nhân tham gia.

Theo ông, một chính sách muốn đi vào thực tế cần có đủ 3 yếu tố: Quy định cụ thể, nguồn lực tài chính và đối tác sẵn sàng đồng hành. Nếu thiếu một trong những yếu tố này, mục tiêu đặt ra có thể khó chuyển thành kết quả.

Ông dẫn chứng quy định hạn chế túi nhựa dùng cho hàng hóa khô và hộp xốp được ban hành năm 2012. Dù đã dành một năm cho các cơ sở kinh doanh thích nghi, quá trình thực thi vẫn diễn ra chậm hơn dự kiến. Cho đến năm 2017, các tổ chức vận động môi trường vẫn kêu gọi tăng cường thực hiện quy định.

Nhìn lại chính sách trên, ông Numero thừa nhận những khó khăn của các hộ kinh doanh nhỏ chưa được tính toán đầy đủ, nhất là khả năng chi trả cho các sản phẩm thay thế. Theo ông, nếu xây dựng lại quy định, cần đưa các giải pháp hỗ trợ và phương án thay thế có giá phù hợp vào ngay từ đầu, thay vì chỉ yêu cầu người kinh doanh thay đổi cách làm.

Một thách thức khác là chuyển đổi sang giao thông sạch. Manila có các phương tiện như xe 3 bánh cơ giới và đã triển khai những quy định liên quan đến khí thải, điều phối giao thông và tiêu chuẩn phương tiện.

Tuy nhiên, theo ông Numero, việc ban hành quy định không đồng nghĩa phương tiện cũ sẽ tự động được thay thế bằng phương tiện sạch hơn. Người lái xe có thể không đủ khả năng tự chi trả chi phí chuyển đổi, trong khi ngân sách thành phố cũng khó gánh toàn bộ khoản đầu tư.

Vì vậy, ông cho rằng cần tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia thông qua các cơ chế hợp tác và liên doanh với chính quyền. Thành phố xác lập tiêu chuẩn và nguyên tắc thực hiện, còn doanh nghiệp có thể đóng góp vốn, công nghệ và giải pháp triển khai. Cách tiếp cận này mở thêm nguồn lực cho các dự án giao thông sạch, đồng thời giảm áp lực lên ngân sách công.

Đại diện đến từ Philippines nhận định các thành phố có thể hợp tác bằng cách chia sẻ kinh nghiệm quản lý rác thải, tìm kiếm giải pháp thay thế phù hợp với khả năng chi trả của người kinh doanh và trao đổi mô hình hợp tác công - tư cho các dự án xanh. Những kinh nghiệm này cần được điều chỉnh theo điều kiện của từng địa phương, thay vì áp dụng "máy móc" một mô hình cho tất cả.