TP.HCM và Đồng Nai - hai thành phố đặt cạnh nhau sẽ tạo ra 'cặp động cơ' tăng trưởng

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thống nhất trình Quốc hội xem xét quyết định lập thành phố Đồng Nai, dự kiến Nghị quyết được Quốc hội thông qua sẽ có hiệu lực từ 30/4. Ngày 16/4, Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh đã ký quyết định công nhận tỉnh Đồng Nai đạt tiêu chí đô thị loại I.

Theo các chuyên gia, Đồng Nai đang hội đủ lợi thế để trở thành một cực tăng trưởng mới, từ diện tích, quy mô dân số, kinh tế. Đặc biệt, Đồng Nai (trước đây) vốn đã có nền tảng công nghiệp vững chắc và khả năng thu hút FDI trong nhiều năm, còn Bình Phước có quỹ đất lớn cùng nguồn nguyên liệu dồi dào. Sự kết hợp này tạo ra một không gian phát triển liên hoàn, từ sản xuất đến chế biến.

Quan trọng hơn, khi Đồng Nai trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, bên cạnh TP.HCM, được kỳ vọng sẽ nâng sức bật của toàn vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Sự phân vai đặc biệt với TP.HCM

Trả lời phóng viên Báo Điện tử VTCNews, chuyên gia kinh tế Trần Quang Thắng - Viện trưởng Viện Kinh tế và Quản lý TP.HCM, cho rằng hiện nay, TP.HCM gánh gần như toàn bộ vai trò trung tâm tài chính, logistics, công nghệ, giáo dục, y tế của vùng.

Điều này dẫn đến quá tải hạ tầng, trong đó ùn tắc giao thông kéo theo nhiều hệ lụy, đẩy chi phí sản xuất, vận chuyển tăng cao. Chi phí sinh hoạt và sản xuất tăng, TP.HCM khó mở rộng không gian phát triển.

Khi có thêm một thành phố trực thuộc Trung ương bên cạnh TP.HCM sẽ giúp phân bổ lại dân cư và doanh nghiệp, giảm áp lực lên TP.HCM và tạo cạnh tranh lành mạnh giữa các trung tâm.

Theo ông Thắng, thành phố trực thuộc Trung ương thường có quyền tự chủ ngân sách cao hơn cùng nhiều cơ chế đặc thù, trong đó có cơ chế tốt hơn để thu hút FDI, đầu tư mạnh vào hạ tầng chiến lược... Điều này giúp Vùng Đông Nam Bộ có nhiều điểm đến đầu tư, thay vì chỉ tập trung vào TP.HCM.

"Hai thành phố trực thuộc Trung ương sẽ có tiếng nói mạnh hơn trong quy hoạch giao thông liên vùng, đầu tư các tuyến vành đai, cao tốc, đường sắt... Cùng chia sẻ nhiệm vụ quy hoạch phát triển logistics, cảng biển, sân bay... Điều này đặc biệt quan trọng vì Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam đang thiếu sự điều phối thống nhất", ông Thắng nói.

Chuyên gia này cho rằng không có sự cạnh tranh, xung đột khi thành phố Đồng Nai đặt cạnh TP.HCM mà hai trung tâm lớn sẽ giúp Vùng phát triển theo mô hình “mỗi nơi một thế mạnh”.

Trong đó, TP.HCM phát triển tài chính, công nghệ, dịch vụ chất lượng cao, còn Đồng Nai mới sẽ là trung tâm công nghiệp, nông nghiệp công nghệ cao, logistics, đô thị thông minh, giáo dục - y tế mở rộng.

Sự phân vai hợp lý này sẽ giúp giảm cạnh tranh nội vùng và tăng hiệu quả chuỗi cung ứng, tăng khả năng thu hút nhân lực chất lượng cao. Đồng thời hợp tác trong các dự án hạ tầng, logistics, môi trường, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo...

"Một trong những điểm yếu lớn nhất của Vùng là thiếu cơ chế điều phối mạnh. Khi có hai thành phố trực thuộc Trung ương thì vai trò “đầu tàu kép” giúp tăng tiếng nói; dễ hình thành Hội đồng điều phối vùng có thực quyền. Đặc biệt, quy hoạch Vùng được triển khai đồng bộ hơn, tránh tình trạng “mạnh ai nấy làm” giữa các tỉnh" , ông Thắng nói thêm.

Mô hình hai thành phố lớn cạnh nhau đã chứng minh hiệu quả ở Tokyo - Yokohama (Nhật Bản); Seoul - Incheon (Hàn Quốc) và Thượng Hải - Tô Châu - Hàng Châu (Trung Quốc).

Như vậy, việc có thêm thành phố Đồng Nai bên cạnh TP.HCM sẽ tạo ra “cặp động cơ kép”, giúp giảm tải cho TP.HCM. Quan trọng hơn hết là tạo ra mô hình phát triển đa trung tâm và tăng năng lực điều phối Vùng, đẩy nhanh hạ tầng liên vùng. Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam sẽ nâng sức bật trong 10 - 20 năm tới.

Theo ông Nguyễn Kim Long, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Đồng Nai, khi Đồng Nai trở thành thành phố trực thuộc Trung ương bên cạnh TP.HCM, sẽ liên kết, bổ trợ và cộng hưởng phát triển.

TP.HCM là trung tâm kinh tế lớn nhất nước, là đầu tàu về tài chính, thương mại, dịch vụ, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong khi đó, Đồng Nai có lợi thế rõ về không gian phát triển, công nghiệp, logistics, hạ tầng chiến lược, đặc biệt là sân bay quốc tế Long Thành và hệ thống kết nối liên vùng đang hoàn thiện.

Khi hai cực phát triển này được kết nối chặt chẽ hơn, phối hợp hiệu quả hơn, thì sức bật của cả Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam sẽ lớn hơn rất nhiều.

Đặc biệt, khi sân bay Long Thành vận hành đồng bộ với các tuyến vành đai, cao tốc, cảng biển và đường sắt liên vùng, thì Đồng Nai sẽ không chỉ đi cùng TP.HCM, mà còn chia sẻ áp lực phát triển với TP.HCM, mở rộng biên độ tăng trưởng cho cả Vùng. Đây là yếu tố rất quan trọng trong bối cảnh không gian phát triển của vùng phía Nam đang đòi hỏi phải được tái cấu trúc theo hướng liên kết chặt hơn, hiệu quả hơn và bền vững hơn.

"Tôi tin rằng, với TP.HCM là đầu tàu truyền thống và Đồng Nai là cực tăng trưởng mới đang hình thành, Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam sẽ có thêm một trục động lực rất mạnh. Không chỉ thúc đẩy tăng trưởng cho riêng 2 địa phương, mà còn tạo lan tỏa cho cả Vùng và đóng góp lớn hơn cho kinh tế quốc gia", ông Long nhấn mạnh.

Bài toán lớn phải giải của đô thị Đồng Nai mới

Dù là đô thị với nhiều lợi thế rõ nét về không gian phát triển, hạ tầng hiện đại, nhưng Đồng Nai đang có sự chênh lệch rất lớn về trình độ phát triển và đời sống, thu nhập của người dân; nhất là nhiều khu vực vùng sâu vùng xa, vùng giáp biên giới. Các chuyên gia cho rằng đó là những thách thức lớn Đồng Nai phải giải quyết để bảo đảm chất lượng sống tương xứng với vị thế một đô thị cấp I.

Trong khi các đô thị trung tâm như Biên Hòa, Đồng Xoài, Long Khánh... phát triển nhanh thì, nhiều địa bàn vùng xa, vùng nông thôn hạ tầng và dịch vụ xã hội chưa đồng đều. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải phát triển theo hướng bao trùm, không để khoảng cách phát triển trở thành rào cản cho tiến trình đô thị hóa.

Một thách thức khác là năng lực quản trị và điều hành trên không gian đô thị rất rộng.

Theo ông Nguyễn Quang Thắng, mô hình đô thị đa trung tâm đòi hỏi bộ máy quản lý tinh gọn, phân cấp rõ ràng, ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số và phương thức quản trị hiện đại, nếu không sẽ khó phát huy hiệu quả liên kết và điều phối phát triển.

Để khắc phục những thách thức này, Đồng Nai cần tập trung đầu tư đồng bộ hạ tầng đô thị và hạ tầng xã hội. Đặc biệt ưu tiên nguồn lực cho các khu vực còn khó khăn, nhằm thu hẹp khoảng cách phát triển. Phải nâng cao năng lực quản trị đô thị hiện đại, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng bền vững, sáng tạo và giá trị gia tăng cao.

Đó chính là nền tảng quan trọng để Đồng Nai không chỉ đạt danh xưng hành chính, mà thực sự vận hành hiệu quả với vai trò thành phố trực thuộc Trung ương.

Đây cũng là ưu tiên của chính quyền Đồng Nai trong tiến trình phát triển một đô thị hiện đại. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai Nguyễn Kim Long cho rằng, phát triển bền vững không chỉ là tăng trưởng cao, mà phải là tăng trưởng có chất lượng, có chiều sâu, có khả năng bao trùm và tạo cơ hội cho mọi người cùng đi lên. Thành phố Đồng Nai trong tương lai phải vừa hiện đại, vừa hài hòa; vừa là đầu tàu tăng trưởng, vừa là một đô thị có chất lượng sống tốt và phát triển nhân văn.

Một trong những định hướng rất quan trọng của Đồng Nai thời gian tới là phải tổ chức phát triển hài hòa hơn giữa các khu vực. Với mục tiêu người dân, dù ở khu vực nào, cũng được hưởng thành quả của quá trình phát triển.

"Quan điểm của chúng tôi là phải tạo được sự lan tỏa, thu hẹp chênh lệch phát triển giữa các vùng, giữa đô thị và nông thôn, giữa nơi thuận lợi và nơi còn khó khăn. Chúng tôi xây dựng thành phố Đồng Nai là để mở ra một tương lai phát triển tốt hơn cho người dân, doanh nghiệp và cho cả vùng đất này trong dài hạn", ông Nguyễn Kim Long chia sẻ.