Lãi suất ngân hàng giảm được bao lâu?

Sau cuộc họp chỉ đạo của tân Thống đốc Phạm Đức Ấn, đến nay đã có 26 ngân hàng thương mại giảm lãi suất huy động, phổ biến ở kỳ hạn 6 tháng trở lên. Ảnh: Chí Hùng.

Theo cập nhật từ Ngân hàng Nhà nước, sau cuộc họp chỉ đạo của tân Thống đốc Phạm Đức Ấn, đến nay, đã có 26 ngân hàng thương mại giảm lãi suất huy động, phổ biến ở kỳ hạn 6 tháng trở lên.

Theo đánh giá từ cơ quan quản lý tiền tệ, mặt bằng lãi suất tiền gửi giảm sẽ giúp các ngân hàng thương mại giảm chi phí đầu vào, từ đó tạo dư địa tiếp tục giảm lãi suất cho vay hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh đất nước đang đặt mục tiêu tăng trưởng 2 con số.

Dù đợt giảm lãi suất lần này có quy mô rất lớn, các chuyên gia cho rằng đây không phải là dấu hiệu nới lỏng mạnh chính sách tiền tệ, mà chủ yếu nhằm giữ ổn định mặt bằng lãi suất trong bối cảnh dòng tiền trong hệ thống vẫn còn nhiều áp lực.

Giảm lãi suất để ổn định thị trường

Sau cuộc họp giữa tân Thống đốc NHNN Phạm Đức Ấn với các ngân hàng thương mại, việc lãi suất giảm đồng loạt đã tạo ra nhiều kỳ vọng về một chu kỳ lãi suất thấp mới. Tuy nhiên, theo đánh giá của các chuyên gia tại Công ty Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam, đây nên được hiểu là một động thái kỹ thuật nhằm ổn định mặt bằng lãi suất, thay vì tín hiệu cho thấy chính sách tiền tệ đang được nới lỏng mạnh.

Thực tế, NHNN đã duy trì lãi suất điều hành ở mức thấp trong thời gian dài và linh hoạt điều tiết lượng tiền trong hệ thống. Trước đó, lãi suất huy động có xu hướng tăng là điều đã được dự báo, do tín dụng tăng nhanh hơn so với huy động vốn. Tuy nhiên, tốc độ tăng lãi suất vừa qua có phần nhanh hơn kỳ vọng, nhất là khi chưa có nhiều biện pháp can thiệp mạnh từ phía cơ quan quản lý.

Một điểm đáng chú ý là việc lãi suất tăng nhanh cũng chưa giải quyết được bài toán mất cân đối giữa tín dụng và huy động. Vì vậy, việc giảm lãi suất lần này được xem như “hãm phanh”, nhằm tránh cuộc đua lãi suất giữa các ngân hàng - điều có thể dẫn đến cạnh tranh không lành mạnh và rủi ro cho hệ thống.

Theo Mirae Asset, lãi suất hiện tại có thể chưa đạt đỉnh nhưng đã tiến khá gần, với dư địa tăng thêm chỉ khoảng 0,2-0,3%. Mức điều chỉnh này nhằm cân bằng giữa nhiều yếu tố như lạm phát, tỷ giá và cung tiền.

Xu hướng tăng lãi suất trước đó phản ánh thực tế dòng tiền trong nền kinh tế vẫn lưu thông chậm. Khi nhu cầu vay vốn tăng nhanh hơn khả năng huy động, áp lực tăng lãi suất là điều khó tránh khỏi, dù định hướng chung vẫn là hỗ trợ tăng trưởng.

Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng (Trường Đại học Nguyễn Trãi), cho rằng xu hướng giảm lãi suất đồng loạt của các ngân hàng hiện nay là một giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp và kích thích tiêu dùng trong bối cảnh kinh tế cần thêm động lực. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh đây cũng là một “phép thử”.

Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng (Trường Đại học Nguyễn Trãi). Ảnh: NVCC.

Theo vị chuyên gia, lãi suất không thể giảm bền vững chỉ nhờ vào quyết định điều hành. Quan trọng hơn là các ngân hàng có tạo ra được dư địa thực hay không, tức là khả năng giảm chi phí vốn, tối ưu vận hành và điều chỉnh kỳ vọng lợi nhuận. Nếu những yếu tố này không được cải thiện đồng bộ, việc giảm lãi suất sẽ khó kéo dài, thậm chí có thể gây méo mó trong phân bổ vốn.

Thanh khoản vẫn chịu áp lực

Câu chuyện lãi suất còn gắn chặt với bài toán thanh khoản của hệ thống ngân hàng. Số liệu từ Cục Thống kê cho thấy đến hết quý I, tín dụng tăng khoảng 2,4% so với cuối năm trước, trong khi huy động vốn chỉ tăng 0,8%. Khoảng cách này cho thấy tình trạng “lệch pha” giữa cung và cầu vốn vẫn tiếp diễn, gây áp lực lên lãi suất.

Dữ liệu thống kê từ Mirae Asset cũng cho thấy dù lãi suất huy động đã tăng trong giai đoạn đầu năm, thanh khoản hệ thống ngân hàng vẫn chưa cải thiện rõ rệt. Điều này cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở lãi suất, mà còn ở nhiều yếu tố khác của nền kinh tế.

Một trong những nguyên nhân là dòng tiền chưa được khơi thông hiệu quả. Thị trường bất động sản, dù được bơm tín dụng trở lại từ năm 2023, vẫn chưa thực sự phục hồi. Giá nhà cao trong khi thu nhập người dân chưa theo kịp khiến giao dịch tiếp tục trầm lắng.

Số liệu từ Bộ Xây dựng cho thấy lượng giao dịch bất động sản giảm gần 24% so với quý IV/2025 và giảm 14% so với cùng kỳ cho thấy dòng tiền đang bị “kẹt” trong các dự án. Điều này làm giảm tốc độ quay vòng vốn và ảnh hưởng đến hiệu quả của chính sách tiền tệ.

Động thái hạn chế tín dụng vào bất động sản từ đầu năm của NHNN cho thấy cơ quan quản lý đang cố gắng điều hướng dòng vốn sang các lĩnh vực sản xuất kinh doanh thực chất hơn. Bên cạnh đó, dù kinh tế vẫn tăng trưởng, tiêu dùng trong nước lại chưa phục hồi mạnh. Doanh thu bán lẻ chỉ tăng ở mức một chữ số, phản ánh sức cầu còn yếu.

Trong hệ thống ngân hàng, áp lực thanh khoản vẫn hiện hữu khi các nhà băng vừa phải đảm bảo an toàn vốn, vừa đáp ứng nhu cầu vay vốn của nền kinh tế. Điều này lý giải vì sao khi các ngân hàng lớn điều chỉnh lãi suất, nhóm ngân hàng vừa và nhỏ buộc phải tăng với biên độ lớn hơn để giữ chân khách hàng, tránh suy giảm nguồn vốn huy động.

Làm gì để lãi suất giảm bền vững

Để lãi suất có thể giảm một cách bền vững, ông Nguyễn Quang Huy cho rằng cần những giải pháp mang tính dài hạn thay vì chỉ điều chỉnh ngắn hạn.

Một trong những hướng đi quan trọng là tập trung tín dụng vào các lĩnh vực ưu tiên như sản xuất, xuất khẩu, công nghệ, kinh tế xanh và tiêu dùng. Đây là những lĩnh vực có dòng tiền ổn định và khả năng trả nợ tốt hơn. Khi chất lượng tín dụng được cải thiện, rủi ro giảm xuống, lãi suất cho vay cũng có thể giảm theo một cách tự nhiên.

Bên cạnh đó, các ngân hàng cần cân đối tốt hơn giữa nguồn vốn huy động và cho vay. Nếu tiếp tục dùng vốn ngắn hạn để cho vay dài hạn, áp lực thanh khoản sẽ gia tăng, buộc ngân hàng phải giữ lãi suất huy động ở mức cao. Ngược lại, quản trị tốt nguồn vốn sẽ giúp hệ thống ổn định hơn và có thêm dư địa để giảm lãi suất.

Một giải pháp khác là tăng tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA) - nguồn vốn có chi phí thấp. Điều này có thể đạt được thông qua việc nâng cao trải nghiệm khách hàng, phát triển ngân hàng số và hệ sinh thái thanh toán. Ngoài ra, việc tăng vốn điều lệ cũng giúp ngân hàng nâng cao năng lực tài chính và mở rộng khả năng cho vay. Tuy nhiên, quá trình này cần được thực hiện thận trọng để tránh gây áp lực lên thị trường.

Ông Huy cho rằng chi phí hoạt động cũng là yếu tố quan trọng. Việc đẩy mạnh số hóa, tinh gọn bộ máy và nâng cao năng suất sẽ giúp ngân hàng tiết giảm chi phí, từ đó có thêm dư địa giảm lãi suất cho khách hàng.

Cuối cùng, điều chỉnh kỳ vọng lợi nhuận là yếu tố mang tính quyết định. Trong ngắn hạn, các ngân hàng có thể phải chấp nhận lợi nhuận thấp hơn để hỗ trợ nền kinh tế. Đây không chỉ là sự đánh đổi, mà còn là chiến lược dài hạn nhằm mở rộng thị phần và tạo nền tảng phát triển bền vững.